Wanneer zorg ongemerkt verandert in controle

14 januari 2026

Ik werd vandaag door mijn partner gewezen op een nieuwsitem over een app waarbij je elke dag moet aangeven dat je nog leeft. Als je niet op tijd drukt, krijgt je omgeving automatisch een waarschuwing. We kregen direct een reflecterend gesprek over de mogelijke voordelen, maar ook over de potentiële risico’s. Het hield ons bezig. Hij reageerde op het RTL Nieuws-item op Instagram en ik doe het hier.

Het idee erachter is veiligheid. Maar hoe langer ik erover nadacht, hoe meer het begon te schuren. Want wat gebeurt hier eigenlijk?

Ook in governance en compliance gebruik ik vaak de vraag: “Waarom proberen we een irrationeel probleem op te lossen met een rationele oplossing?” Denk bijvoorbeeld aan integriteitsproblemen op de werkvloer en het zoveelste aangescherpte mandatory trainingsprogramma dat wordt ingezet.

De app waar het over ging, werd groot in China. Een check-in-systeem dat viraal ging onder mensen die alleen wonen. Eerlijk gezegd dacht ik eerst: dit past bij een land waar controle en toezicht diep verweven zijn met het dagelijks leven. In een autoritair systeem verwacht je eerder oplossingen die monitoren, signaleren en ingrijpen. En vreemd genoeg gebeurt dat ook vaak bij de corporates waar ik heb gewerkt.

Maar toen ik me verder verdiepte, bleek er ook in Nederland een vergelijkbare app te bestaan. Ook hier: dagelijks inchecken. Geen reactie betekent een signaal naar de omgeving.

En precies dát vond ik confronterend.

Eenzaamheid is geen technisch tekort. Het is geen gebrek aan signalen, data of bevestiging. Het is relationeel. Emotioneel. Vaak ook ambivalent. Mensen willen gezien worden, maar niet gecontroleerd. Nabijheid voelen, zonder dat die nabijheid meteen iets van hen vraagt.

Zo’n app detecteert geen nood en geen eenzaamheid. Ze detecteert alleen afwezigheid. En afwezigheid kan van alles betekenen. Slapen op de bank. Overprikkeld zijn. Even geen energie hebben om te reageren. Of simpelweg rust nodig hebben.

Toch gaat er dan een signaal uit. En dat signaal zet iets in gang bij de omgeving. Zorgen. Vragen. Goedbedoelde aandacht die al snel druk wordt. Voor iemand die zich al eenzaam voelt, kan dat juist het gevoel versterken dat stilte niet meer mag bestaan zonder uitleg. Zo verschuift zorg ongemerkt naar controle. Niet omdat mensen dat willen, maar omdat angst en verantwoordelijkheid het overnemen.

Wat mij raakt, is dat we hiermee opnieuw proberen een menselijk spanningsveld te reduceren tot een systeem. Terwijl eenzaamheid zelden verdwijnt doordat iemand beter gemonitord wordt. Ze verdwijnt wanneer contact veilig voelt. Wanneer nabijheid niet wordt afgedwongen. Wanneer iemand niet het gevoel heeft verantwoordelijk te zijn voor de geruststelling van de ander.

Misschien zouden we daarom minder apps moeten maken die mensen laten bewijzen dat ze er nog zijn. En meer hulpmiddelen voor de omgeving. Voor familieleden en vrienden die wel willen helpen, maar niet altijd weten hoe. Hoe je nabij bent zonder te duwen. Of hoe je interesse toont zonder agenda en leert dat stilte niet automatisch gevaar betekent. En tot slot: welke vragen contact openen in plaats van sluiten.

Niet technologie als alarm, maar technologie als relationele gids. Niet alles wat kwetsbaar is, vraagt om een rationele oplossing. Sommige dingen vragen om relationeel inzicht.

Ik ben benieuwd hoe jullie hiernaar kijken. Helpt dit soort apps echt bij eenzaamheid en veiligheid, of creëren ze nieuwe spanningen die we nog te weinig zien?